در یک معامله بین‌المللی، مشخص کردن قیمت کالا به‌تنهایی کافی نیست. خریدار و فروشنده باید بدانند کالا در کجا تحویل داده می‌شود، هزینه حمل را چه کسی پرداخت می‌کند، مسئولیت بیمه با کدام طرف است و اگر کالا در مسیر آسیب ببیند، ریسک آن بر عهده چه کسی خواهد بود.
اینکوترمز 2020 برای مشخص کردن همین مسئولیت‌ها استفاده می‌شود. اینکوترمز 2020 شامل 11 قاعده تجاری است که به دو دسته تقسیم می‌شوند: هفت قاعده برای تمام روش‌های حمل و چهار قاعده مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی.
اما شناخت نام این اصطلاحات کافی نیست. برای انتخاب درست، باید بدانیم هر ترم چه سطحی از مسئولیت را برای خریدار و فروشنده ایجاد می‌کند و ریسک و هزینه در چه نقطه‌ای منتقل می‌شود.
در ادامه، انواع اینکوترمز 2020 را از EXW و FCA تا CIF، DAP و DDP بررسی می‌کنیم و تفاوت مهم‌ترین آن‌ها را توضیح می‌دهیم.
انواع اینکوترمز 2020 چگونه دسته‌بندی می‌شوند؟
11 قاعده Incoterms 2020 بر اساس ساختار تعهدات فروشنده و خریدار در چهار گروه E، F، C و D قرار می‌گیرند.
این دسته‌بندی به‌صورت ساده نشان می‌دهد فروشنده در فرآیند تحویل کالا چه میزان مسئولیت بر عهده دارد:
| گروه | مفهوم کلی | ترم‌ها |
|---|---|---|
| E | حداقل تعهد فروشنده و تحویل در مبدأ | EXW |
| F | فروشنده کالا را تحویل می‌دهد، اما حمل اصلی را پرداخت نمی‌کند | FCA، FAS، FOB |
| C | فروشنده حمل اصلی را پرداخت می‌کند، اما ریسک لزوماً تا مقصد با او نیست | CPT، CIP، CFR، CIF |
| D | فروشنده مسئولیت بیشتری برای رساندن کالا تا مقصد دارد | DAP، DPU، DDP |
البته این گروه‌بندی نباید باعث شود تصور کنیم در همه ترم‌های یک گروه، مسئولیت‌ها دقیقا یکسان است. برای مثال، CIF و CPT هر دو در گروه C قرار دارند، اما یکی مخصوص حمل دریایی است و دیگری برای تمام روش‌های حمل قابل استفاده است.
گروه E؛ تحویل کالا در مبدأ
در گروه E، تعهد فروشنده نسبتاً محدود است و کالا در محل فروشنده در اختیار خریدار قرار می‌گیرد.
در نسخه 2020 تنها یک قاعده در این گروه وجود دارد:
EXW – Ex Works
گروه F؛ تحویل کالا بدون پرداخت حمل اصلی
در گروه F، فروشنده کالا را در یک نقطه مشخص تحویل می‌دهد، اما هزینه حمل اصلی تا مقصد بر عهده خریدار است.
این گروه شامل:
- FCA
- FAS
- FOB
است.
گروه C؛ پرداخت حمل اصلی توسط فروشنده
در قواعد گروه C، فروشنده هزینه حمل اصلی را تا مقصد یا نقطه تعیین‌شده پرداخت می‌کند؛ اما نکته مهم این است که پرداخت هزینه حمل الزاما به معنی باقی ماندن ریسک نزد فروشنده تا مقصد نیست.
این گروه شامل:
- CPT
- CIP
- CFR
- CIF
است.
گروه D؛ تحویل کالا در مقصد
در قواعد گروه D، فروشنده تعهد بیشتری برای رساندن کالا به مقصد دارد.
این گروه شامل:
- DAP
- DPU
- DDP
است.
انواع اینکوترمز در حمل‌ونقل بین‌المللی
EXW – Ex Works
در EXW، فروشنده کالا را در محل تعیین‌شده، مانند کارخانه یا انبار خود، در اختیار خریدار قرار می‌دهد.
از این نقطه، خریدار مسئولیت اصلی فرآیند حمل را بر عهده می‌گیرد. به همین دلیل EXW یکی از ترم‌هایی است که کمترین تعهد را برای فروشنده ایجاد می‌کند.
در این شرایط، خریدار معمولا مسئول هماهنگی حمل، هزینه‌های بعدی و تشریفات مربوط به صادرات و واردات است.
مناسب برای: معاملاتی که خریدار توانایی مدیریت زنجیره حمل و تشریفات مربوط به آن را دارد.
FCA – Free Carrier
در FCA، فروشنده کالا را در محل مورد توافق به حمل‌کننده یا شخص معرفی‌شده توسط خریدار تحویل می‌دهد.
FCA برای تمام روش‌های حمل قابل استفاده است و در حمل‌های چندوجهی نیز کاربرد دارد.
یکی از نکات مهم FCA این است که محل دقیق تحویل باید مشخص باشد؛ زیرا انتقال ریسک در ارتباط با همان نقطه انجام می‌شود.
مناسب برای: حمل هوایی، زمینی، ریلی، کانتینری و حمل‌های ترکیبی.
FAS – Free Alongside Ship
در FAS، فروشنده کالا را در کنار کشتی در بندر بارگیری تعیین‌شده تحویل می‌دهد.
از این نقطه، ریسک و هزینه‌های بعدی مطابق شرایط این قاعده بر عهده خریدار قرار می‌گیرد.
FAS فقط برای حمل دریایی و آبراه داخلی استفاده می‌شود.
مناسب برای: کالاهایی که قرار است در بندر مبدأ در کنار کشتی تحویل داده شوند.
FOB – Free On Board
در FOB، فروشنده کالا را روی کشتی تعیین‌شده در بندر بارگیری تحویل می‌دهد.
با قرار گرفتن کالا روی کشتی، ریسک مطابق قاعده از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود.
FOB مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی است.
مناسب برای: معاملات دریایی که تحویل کالا روی کشتی در بندر مبدأ انجام می‌شود.
CPT – Carriage Paid To
در CPT، فروشنده هزینه حمل کالا تا مقصد تعیین‌شده را پرداخت می‌کند؛ اما انتقال ریسک در مقصد اتفاق نمی‌افتد.
ریسک زمانی که کالا به حمل‌کننده تحویل داده می‌شود به خریدار منتقل می‌شود.
این تفاوت میان هزینه و ریسک یکی از نکات مهم در درک قواعد گروه C است.
مناسب برای: حمل‌های هوایی، زمینی، ریلی، دریایی و چندوجهی.
CIP – Carriage and Insurance Paid To
CIP مشابه CPT است، با این تفاوت که فروشنده علاوه بر پرداخت هزینه حمل تا مقصد، مسئول تهیه بیمه مطابق الزامات قاعده نیز هست.
با این حال، مانند CPT، ریسک کالا هنگام تحویل به حمل‌کننده منتقل می‌شود و نه زمانی که کالا به مقصد نهایی برسد.
در Incoterms 2020، سطح پوشش بیمه مورد انتظار در CIP بالاتر از CIF در نظر گرفته شده است.
مناسب برای: معاملاتی که فروشنده هزینه حمل و بیمه را تا مقصد مشخص پرداخت می‌کند و حمل می‌تواند چندوجهی باشد.
CFR – Cost and Freight
در CFR، فروشنده هزینه حمل کالا تا بندر مقصد را پرداخت می‌کند، اما ریسک کالا پس از تحویل آن روی کشتی در بندر مبدأ به خریدار منتقل می‌شود.
بنابراین نباید تصور کرد چون فروشنده کرایه حمل تا مقصد را می‌پردازد، مسئول ریسک کالا نیز تا مقصد باقی می‌ماند.
CFR مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی است.
CIF – Cost, Insurance and Freight
در CIF، فروشنده هزینه حمل تا بندر مقصد را پرداخت می‌کند و باید بیمه کالا را نیز مطابق الزامات اینکوترمز تهیه کند.
مانند CFR، انتقال ریسک در مبدأ و هنگام تحویل کالا روی کشتی اتفاق می‌افتد.
تفاوت اصلی CIF و CFR این است که در CIF فروشنده تعهد بیمه نیز دارد.
DAP – Delivered at Place
در DAP، فروشنده مسئول رساندن کالا تا محل مقصد تعیین‌شده است.
کالا زمانی تحویل داده می‌شود که در وسیله حمل در مقصد در اختیار خریدار قرار گرفته و آماده تخلیه باشد.
در این قاعده، فروشنده مسئول تخلیه کالا در مقصد نیست و تشریفات واردات نیز بر عهده خریدار قرار دارد.
مناسب برای: معاملاتی که فروشنده می‌خواهد حمل را تا مقصد مدیریت کند اما مسئولیت واردات و تخلیه را بر عهده نگیرد.
DPU – Delivered at Place Unloaded
در DPU، فروشنده کالا را تا محل مقصد تعیین‌شده می‌رساند و مسئول تخلیه کالا نیز هست.
این قاعده در Incoterms 2020 جایگزین DAT شده است و برخلاف DAT، مقصد به ترمینال محدود نیست.
مناسب برای: معاملاتی که فروشنده مسئول حمل و تخلیه کالا در محل مقصد است.
DDP – Delivered Duty Paid
در DDP، فروشنده بیشترین سطح تعهد را در میان قواعد اینکوترمز بر عهده دارد.
فروشنده کالا را تا مقصد می‌رساند و مسئولیت تشریفات واردات و پرداخت حقوق و عوارض وارداتی را نیز مطابق این قاعده بر عهده می‌گیرد.
در مقابل، خریدار کالا را در مقصد تحویل می‌گیرد.
مناسب برای: معاملاتی که فروشنده امکان مدیریت فرآیند واردات در کشور مقصد را دارد و می‌خواهد بیشترین بخش فرآیند حمل و تحویل را بر عهده بگیرد.
جدول مقایسه انواع اینکوترمز 2020
| ترم | گروه | نوع حمل | حمل اصلی با | بیمه توسط فروشنده |
|---|---|---|---|---|
| EXW | E | همه روش‌ها | خریدار | خیر |
| FCA | F | همه روش‌ها | خریدار | خیر |
| FAS | F | دریایی | خریدار | خیر |
| FOB | F | دریایی | خریدار | خیر |
| CPT | C | همه روش‌ها | فروشنده | خیر |
| CIP | C | همه روش‌ها | فروشنده | بله |
| CFR | C | دریایی | فروشنده | خیر |
| CIF | C | دریایی | فروشنده | بله |
| DAP | D | همه روش‌ها | فروشنده | خیر |
| DPU | D | همه روش‌ها | فروشنده | خیر |
| DDP | D | همه روش‌ها | فروشنده | خیر |
این جدول برای مقایسه سریع مناسب است، اما انتخاب نهایی باید بر اساس محل تحویل، نوع کالا، مسیر حمل و مسئولیت‌های مورد توافق در قرارداد انجام شود.
تفاوت EXW و FOB چیست؟
EXW و FOB از نظر میزان مسئولیت فروشنده تفاوت قابل‌توجهی دارند.
در EXW، فروشنده کالا را در محل خود در اختیار خریدار قرار می‌دهد و خریدار بخش عمده فرآیند حمل را مدیریت می‌کند.
اما در FOB، فروشنده مسئول رساندن کالا به بندر بارگیری و تحویل آن روی کشتی است.
از طرف دیگر، EXW برای تمام روش‌های حمل قابل استفاده است، در حالی که FOB مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی است.
بنابراین اگر نوع حمل شما دریایی است، نباید صرفاً بر اساس ارزان‌تر بودن قیمت کالا در EXW یا FOB تصمیم بگیرید؛ هزینه‌ها و مسئولیت‌های ایجادشده بعد از نقطه تحویل نیز باید محاسبه شوند.
تفاوت FOB و CIF چیست؟
FOB و CIF هر دو مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی هستند، اما نحوه تقسیم هزینه و مسئولیت در آن‌ها متفاوت است.
در FOB، فروشنده کالا را روی کشتی تحویل می‌دهد و حمل اصلی و بیمه بر عهده خریدار است.
در CIF، فروشنده هزینه حمل تا بندر مقصد و بیمه مورد نیاز طبق قاعده را پرداخت می‌کند؛ با این حال، ریسک کالا همچنان در مبدأ و هنگام تحویل روی کشتی منتقل می‌شود.
پس تفاوت CIF و FOB فقط در «قیمت حمل» نیست؛ تعهد فروشنده برای حمل و بیمه نیز تغییر می‌کند.
تفاوت CFR و CIF چیست؟
CFR و CIF ساختار مشابهی دارند و هر دو مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی هستند.
در هر دو:
- فروشنده هزینه حمل تا بندر مقصد را پرداخت می‌کند.
- ریسک در مبدأ و هنگام تحویل کالا روی کشتی منتقل می‌شود.
تفاوت اصلی این است که در CIF، فروشنده مسئول تهیه بیمه مطابق الزامات قاعده نیز هست؛ اما در CFR چنین تعهدی برای فروشنده وجود ندارد.
بنابراین اگر بیمه بخشی از تصمیم معامله است، تفاوت CFR و CIF اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
تفاوت DAP و DDP چیست؟
هر دو قاعده از گروه D هستند و فروشنده مسئول رساندن کالا تا مقصد است، اما مسئولیت واردات میان آن‌ها متفاوت است.
در DAP، فروشنده کالا را تا مقصد می‌رساند، اما مسئولیت تشریفات واردات و حقوق و عوارض وارداتی با خریدار است.
در DDP، فروشنده مسئول تشریفات واردات و پرداخت حقوق و عوارض وارداتی نیز هست.
به زبان ساده:
DAP = تحویل در مقصد، بدون مسئولیت واردات برای فروشنده
DDP = تحویل در مقصد با مسئولیت واردات و حقوق و عوارض برای فروشنده
ریسک، هزینه و بیمه در انواع اینکوترمز چگونه تقسیم می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین نکات در استفاده از اینکوترمز این است که هزینه، ریسک و بیمه سه موضوع یکسان نیستند.
ممکن است فروشنده هزینه حمل را تا مقصد پرداخت کند، اما ریسک کالا پیش از رسیدن به مقصد به خریدار منتقل شده باشد.
این اتفاق در قواعدی مانند CPT، CIP، CFR و CIF اهمیت ویژه‌ای دارد.
همچنین وجود کلمه Insurance در نام CIP و CIF به این معنی نیست که در تمام شرایط، پوشش بیمه یکسان است. الزامات بیمه در این دو قاعده متفاوت است و در Incoterms 2020 سطح پوشش پیش‌فرض CIP بالاتر از CIF است.
بنابراین هنگام انتخاب یک ترم باید حداقل این چهار سؤال را پاسخ دهید:
- کالا کجا تحویل داده می‌شود؟
- ریسک در چه نقطه‌ای منتقل می‌شود؟
- حمل اصلی را چه کسی پرداخت می‌کند؟
- مسئولیت بیمه با کدام طرف است؟
کدام اینکوترمز برای حمل هوایی، دریایی و ترکیبی مناسب است؟
همه اینکوترمزها برای همه روش‌های حمل قابل استفاده نیستند.
حمل هوایی
برای حمل هوایی باید از قواعدی استفاده شود که برای تمام روش‌های حمل طراحی شده‌اند؛ مانند:
EXW، FCA، CPT، CIP، DAP، DPU و DDP
قواعد FAS، FOB، CFR و CIF مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی هستند.
حمل دریایی
برای حمل دریایی و آبراه داخلی، چهار قاعده زیر وجود دارند:
FAS، FOB، CFR و CIF
در عین حال، قواعدی مانند FCA، CPT و CIP نیز در معاملات دریایی قابل استفاده‌اند، به‌خصوص زمانی که ساختار حمل شما چندوجهی یا کانتینری است.
حمل ترکیبی
برای حمل ترکیبی، قواعدی مانند FCA، CPT و CIP کاربرد زیادی دارند، زیرا برای تمام روش‌های حمل طراحی شده‌اند.
بنابراین انتخاب Term باید بر اساس ساختار واقعی حمل انجام شود، نه صرفاً اینکه بخشی از مسیر با کشتی یا هواپیما طی می‌شود.
چگونه اینکوترمز مناسب را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب اینکوترمز مناسب، بهتر است به جای اینکه بپرسیم «کدام ترم بهتر است؟»، بپرسیم:
چه کسی قرار است چه کاری را انجام دهد و تا کجا مسئول باشد؟
اگر خریدار می‌خواهد حمل را خودش مدیریت کند، قواعدی مانند EXW یا FCA می‌توانند مورد بررسی قرار بگیرند.
اگر فروشنده می‌خواهد حمل اصلی را پرداخت کند، قواعد گروه C مانند CPT، CIP، CFR یا CIF مطرح می‌شوند.
اگر فروشنده می‌خواهد کالا را تا مقصد برساند، قواعد گروه D مانند DAP، DPU و DDP قابل بررسی هستند.
اگر بیمه برای معامله اهمیت دارد، CIP و CIF باید با دقت بیشتری بررسی شوند.
و اگر معامله دریایی است، باید ابتدا مشخص شود که تحویل در کنار کشتی، روی کشتی یا با پرداخت حمل تا بندر مقصد انجام می‌شود.
در نهایت، هیچ اینکوترمزی برای تمام معاملات بهترین نیست. ترم مناسب، ترمی است که با نوع حمل، محل تحویل، توانایی طرفین برای مدیریت فرآیند و نحوه تقسیم ریسک و هزینه هماهنگ باشد.
جمع‌بندی
11 قاعده اینکوترمز 2020، روش‌های متفاوتی برای تقسیم هزینه، ریسک و مسئولیت میان خریدار و فروشنده ارائه می‌کنند.
EXW کمترین تعهد را برای فروشنده ایجاد می‌کند، قواعد F مانند FCA و FOB تحویل کالا را در مبدأ تعریف می‌کنند، قواعد C امکان پرداخت حمل اصلی توسط فروشنده را فراهم می‌کنند و قواعد D مسئولیت بیشتری برای رساندن کالا تا مقصد بر عهده فروشنده می‌گذارند.
اما انتخاب اینکوترمز نباید فقط بر اساس قیمت حمل یا اصطلاحی که در بازار رایج‌تر است انجام شود. نوع حمل، محل دقیق تحویل، انتقال ریسک، بیمه، تشریفات گمرکی و توانایی هر طرف برای مدیریت فرآیند باید هم‌زمان بررسی شوند.
برای همین، شناخت تفاوت‌هایی مانند EXW و FOB، FOB و CIF، CFR و CIF و DAP و DDP می‌تواند به واردکننده و صادرکننده کمک کند تا در زمان مذاکره و تنظیم قرارداد، تصمیم دقیق‌تری بگیرد.
انتخاب اینکوترمز مناسب، بخشی از تصمیم‌گیری برای حمل بین‌المللی است؛ در کنار آن، مقایسه مسیر، زمان حمل و پیشنهادهای مختلف فورواردرها نیز اهمیت دارد. باریچ امکان ثبت استعلام حمل و مقایسه پیشنهادهای فورواردرها را در یک پلتفرم فراهم می‌کند.
ورود به پلتفرم باریچ
سوالات متداول درباره انواع اینکوترمز
چند نوع اینکوترمز در Incoterms 2020 وجود دارد؟
Incoterms 2020 شامل 11 قاعده است: EXW، FCA، FAS، FOB، CPT، CIP، CFR، CIF، DAP، DPU و DDP.
کدام اینکوترمز برای حمل هوایی مناسب است؟
برای حمل هوایی می‌توان از قواعد قابل استفاده برای تمام روش‌های حمل مانند FCA، CPT، CIP، DAP، DPU و DDP استفاده کرد. انتخاب نهایی به محل تحویل و نحوه تقسیم مسئولیت‌ها بستگی دارد.
کدام اینکوترمز مخصوص حمل دریایی است؟
FAS، FOB، CFR و CIF مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی هستند.
تفاوت FOB و CIF چیست؟
در FOB، فروشنده کالا را روی کشتی تحویل می‌دهد و خریدار مسئول حمل اصلی و بیمه است. در CIF، فروشنده هزینه حمل تا بندر مقصد و بیمه مورد نیاز طبق قاعده را پرداخت می‌کند.
تفاوت CFR و CIF چیست؟
در CFR فروشنده هزینه حمل تا مقصد را پرداخت می‌کند، اما مسئول تهیه بیمه نیست. در CIF، تهیه بیمه نیز بر عهده فروشنده است.
تفاوت DAP و DDP چیست؟
در DAP، خریدار مسئول تشریفات واردات و حقوق و عوارض وارداتی است؛ در DDP این مسئولیت‌ها بر عهده فروشنده قرار می‌گیرد.
آیا EXW برای صادرات مناسب است؟
EXW تعهد محدودی برای فروشنده ایجاد می‌کند و خریدار مسئولیت بیشتری برای حمل و تشریفات بر عهده می‌گیرد. بنابراین مناسب بودن آن به توانایی طرفین در مدیریت صادرات، حمل و تشریفات بستگی دارد.
دیدگاه شما